Wmacniacz dwulampowy

Opis pochodzi z książki "Konstruowanie i montaż układów radioamatorskich"

Dane techniczne

• Moc wyjściowa ok. 5W
• Czułość ok. 100 mV
• Pasmo przenoszenia 50Hz ÷ 12 kHz
• Współczynnik zniekształceń nieliniowych ok. 2%
• Zasilanie z sieci 220V/50 Hz

Opis konstrukcji

Schemat ideowy dwulampowego wzmacniacza małej częstotliwości przedstawia rys. 4-9. W stopniu wzmocnienia napięciowego pracuje podwójna trioda ECC83, natomiast w stopniu wzmocnienia mocy - pentoda EL84.

Rys. 4-9. Schemat ideowy dwulampowego wzmacniacza

Sygnał elektryczny (np. z adaptera lub mikrofonu) doprowadza się do gniazd wejściowych We, a następnie poprzez regulator siły głosu R₁ do siatki sterującej lampy L1a. Obciążeniem lampy jest opornik R₂ w obwodzie anodowym. Napięcie sygnału wzmocnione przez lampę L1a przechodzi poprzez kondensator sprzęgający C₁ i obwody korekcji barwy dźwięku do siatki lampy L1b następnego stopnia. Z obciążenia anodowego R₉ tej triody sygnał zostaje doprowadzony poprzez kondensator sprzęgający C₆ i opornik R₁₃ do siatki lampy L2 - wzmacniacza mocy. Stopień mocy jest obciążony transformatorem TR1 i głośnikiem Gł.

Układ korekcji barwy dźwięku składa się z dwóch równoległych obwodów. Jeden, złożony z elementów R₄, R₅, R₆, R₈, C₄, C₅ jest związany z zakresem mniejszych częstotliwości akustycznych. Drugi zaś, obejmujący elementy R₇, C₂, C₃, zmienia wzmocnienie w zakresie częstotliwości większych. Regulację niskich tonów przeprowadza się za pomocą potencjometru R₅, natomiast regulację wysokich tonów - za pomocą R₇.

Oporniki R₃, R₁₀, R₁₅, umieszczone w obwodach katodowych lamp L1 i L2, zapewniają odpowiednie ujemne napięcia na siatkach sterujących. Oporniki zbocznikowano kondensatorami elektrolitycznymi C₉, C₁₀, C₁₁. które przeciwdzialają ujemnemu sprzężeniu zwrotnemu i związanemu z tym spadkowi wzmocnienia.

Wzmacniacz jest wyposażony w zasilacz złożony z prostownika pełnookresowego i filtru. Cztery diody półprzewodnikowe D1 ÷ D4 połączone w układzie mostkowym prostują napięcie zmienne z wtórnego uzwojenia transformatora sieciowego Tr2. Zasilanie włókien żarzenia obu lamp wzmacniacza uzyskuje się z wtórnego uzwojenia III, obniżającego napięcie sieci do 6,3 V. Do lampy L1 doprowadza się zmniejszone na oporniku R₁₁ napięcie żarzenia (ok. 5 V). w celu obniżenia szumów własnych lampy i przydźwięku sieci.

Wykaz elementów układu:

• R₁ - potencjometr masowy PA-101 360 kΩ/0,5 W/C
• R₂ - opornik masowy OWS 56 kΩ/0,5 W
• R₃ - opornik masowy OWS 5,1 KΩ/0,5 W
• R₄, R₉ - opornik masowy OWS 51 kΩ/0,5 W
• R₅ - potencjometr masowy PA-101 470 kΩ/0,5 W/A
• R₆ - opornik masowy OWS 10 kΩ/0,5 W
• R₇ - potencjometr masowy PA-101 1 MΩ/0,5 W/A
• R₈ - opornik masowy OWS 36 kΩ/0,5 W
• R₁₀ - opornik masowy OWS 3 kΩ/0,5 W
• R₁₁ - opornik drutowy 5 Ω/5 W; można go wykonać samodzielnie przez odwinięcie częsci drutu np. z opornia OPD 6 Ω/6 W
• R₁₂ - opornik masowy OWS 510 kΩ/0,5 W
• R₁₃ - opornik masowy OWS 1 kΩ/0.5 W
• R₁₄ - opornik masowy OWS 12 kΩ/1 W
• R₁₅ - opornik masowy OWS 150 Ω/1 W
• C₁ - kondensator papierowy KBGJ 0,1 μF/200 V
• C₂ - kondensator ceramiczny KCR 150 pF/250 V
• C₃ - kondensator mikowy KSO 1300 pF/250 V
• C₄, C₅ - kondensator papierowy KBJF 4700 pF/200 V
• C₆ - kondensator papierowy KBGJ 0,01 μF/400 V
• C₇, C₈ - kondensator elektrolityczny KEN 20 μF/350 V
• C₉, C₁₀ - kondensator elektrolityczny KEM 50 μF/6 V
• C₁₁ - kondensator elektrolityczny KEM 20 μF/25 V
• L1 - lampa elektronowa ECC83
• L2 - lampa elektronowa EL84
• D1 ÷ D4 - dioda germanowa DZG7
• Gł - dwa głośniki dynamiczne GD 18-13/2 połączone szeregowo
• Tr1 - jako transformator głośnikowy wykorzystujemy jeden z typów stosowanych w odbiornikach radiowych z lampą EL84 na wyjściu; na przykład, transformator typu D-4247-01101 współpracujący z dwoma głośnikami typu GD 18-13/2, które zostały użyte w odbiorniku CALYPSO
• Tr2 - transformator sieciowy może być wykonany samodzielnie przez radioamatora. Na rdzeniu o przekroju 5,2 cm² i powierzchni okna 6 cm² nawijamy uzwojenia:
  pierwotne I - 1220+880 zw. drutem ∅ 0,27 mm w emalii,
  wtórne anodowe II - 2400 zw. drutem ∅ 0,16 mm w emalii,
  wtórne żarzeniowe III - 65 zw. drutem ∅ 0,64 mm w emalii.

Wzmacniacz może być zmontowany na chassis wykonanym z blachy stalowej o grubości 1 mm, lub z blachy aluminiowej o grubości 2 mm. Rozmiary chassis: 200×140×45 mm. Radioamator, według swego uznania, może umieścić chassis w oddzielnej obudowie, względnie w obudowie gramofonu elektrycznego.

Szkic montażowy wzmacniacza dwulampowego pokazano na rys. 4-10.

Rys. 4-10. Schemat montażowy dwulampowego wzmacniacza

Na poziomej częsci chassis przymocowujemy transformatory Tr1 i Tr2 w ten sposób, aby osie symetrii ich cewek były do siebie prostopadłe. Ma to bardzo duże znaczenie dla zmniejszenia przydźwięku sieci. Następnie przykręcamy podstawki lampowe i kondensatory elektrolityczne C₇, C₈. Wszystkie stałe oporniki (z wyjątkiem R₁₁) i większość kondensatorów umieszcza się na płytce bakelitowej o rozmiarach 135×33×2 mm, podobnie diody prostownicze na płytce o rozmiarach 42×35×2 mm. Obie płytki należy przymocować do chassis na odstępnikach. Opornik R₁₁ można przylutować do pojedynczych końcówek lutowniczych na wspornikach izolacyjnych, w pobliżu podstawki lampowej lampy L1.

Połączenia między poszczególnymi elementami wzmacniacza wykonuje się przewodem lub linką w izolacji igelitowej, przy czym przewody żarzeniowe zaleca się splatać ze sobą.

Do bocznych krawędzi chassis przymocowuje się wyłącznik sieciowy, potencjometry, gniazda wejściowe i wyjściowe do głośnika.

Uruchomienie

Po zmontowaniu, zgodnie ze schematem ideowym i montażowym, włączamy wzmacniacz do sieci i kontrolujemy wartości napięć w poszczególnych punktach układu. Punkty pomiarowe i wartości napięć są zaznaczone na scchemacie ideowym. Dopuszczalne są odchylenia w granicach ±20% od tych wartości napięć. Następnie do zacisków wejściowych wzmacniacza dołączamy gramofon elektryczny, pokrętło regulatora siły głosu R₁ zaś ustawiamy w położenie minimum, a pokrętła regulatorów barwy dźwięku R₅, R₇ - w położenie środkowe. Obracając teraz powoli pokrętło regulatora siły głosu powinno się usłyszeć w głośniku płynne narastanie sygnału. Przy pokręcaniu potencjometrami R₅, R₇ powinna się zmieniać barwa dźwięku, wzmacniając odpowiednio większe lub mniejsze częstotliwości akustyczne.

W przypadku gdy wzmacniacz nie pracuje prawidłowo, staramy się najpierw odszukać uszkodzony stopień, po czym wymieniamy uszkodzony element na nowy. Odszukanie niepracującego stopnia daje się przeprowadzić w prosty sposób przez dołączanie gramofonu kolejno do siatek sterujących lamp L1 i L2.

Zbigniew Faust